ज्येष्ठ पत्रकार गोरख तावरे यांच्या स्मरणातून उलगडला जिव्हाळ्याच्या भेटीचा हृद्य प्रसंग
काही भेटी क्षणभराच्या असतात; पण त्यांच्या आठवणी आयुष्यभर मनाच्या कोपऱ्यात घर करून राहतात. भेटलेली व्यक्ती मोठी असते म्हणूनच नव्हे, तर त्या व्यक्तीच्या वागण्यातून अनुभवलेला आपलेपणा मनाला स्पर्शून जातो म्हणून अशा भेटी अविस्मरणीय ठरतात. कराडच्या शासकीय विश्रामगृहात अभिनेते नाना पाटेकर यांच्याशी झालेली भेट माझ्यासाठी अशीच एक हृद्य आठवण ठरली आहे.
एका सायंकाळी कराडच्या शासकीय विश्रामगृहात मी आणि माझा परममित्र विश्वास शिंदे गप्पा मारत बसलो होतो. गप्पांचा रंग चांगलाच जमला असताना बाहेर काही जणांच्या बोलण्याचा आवाज कानावर आला. विश्रामगृहातील निकम याला बोलावून बाहेर कोण आले आहे, अशी विचारणा केली.
“काही लोक आहेत. बाहेर उभे राहून बोलत आहेत,” असे त्याने सहज उत्तर दिले.
“काय विशेष?” असे विचारताच, “नाना पाटेकर येणार आहेत म्हणून आलेत,” असे त्याने सांगितले.
हे ऐकताच माझ्या आणि विश्वासच्या मनात एकच प्रश्न उभा राहिला. नाना पाटेकर अचानक कराडच्या शासकीय विश्रामगृहात कशासाठी येणार?
बाहेर उभ्या असलेल्या लोकांशी बोलण्यासाठी मी बाहेर आलो. त्यांच्यामध्ये कराडमधील थोरात नावाचा एक तरुण होता. नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे यांच्या संपर्कात असल्याने त्याची ओळख होती. नक्की कोण येणार आहे, याची विचारणा केली; मात्र त्याने स्पष्ट उत्तर देण्याऐवजी आडवळणाने बोलणे पसंत केले. त्यामुळे अधिक चौकशी न करता मी पुन्हा विश्वासकडे परतलो.
“नाना पाटेकर येणार आहेत. ते आले की आपण दोघे मिळून त्यांना भेटू,” असे मी विश्वासला सांगितले. त्यानेही लगेच होकार दिला आणि आमच्या गप्पा पुन्हा सुरू झाल्या.
काही वेळातच गाडी येऊन थांबल्याचा आवाज झाला. आम्ही दोघेही दालनातून बाहेर आलो. नव्याने उभारलेल्या एका कक्षाशेजारी गाडी थांबली आणि त्यातून नाना पाटेकर व मकरंद अनासपुरे उतरले.
उपस्थितांनी पुष्पगुच्छ देऊन त्यांचे स्वागत केले. त्याचवेळी मी पुढे होऊन नानांना नमस्कार केला.
“नमस्कार नाना!”
माझ्या अभिवादनाला नानांनी अत्यंत सहजपणे प्रतिसाद दिला. त्यांनी माझ्याशी हस्तांदोलन केले आणि जणू काही आमची जुनीच ओळख असल्याप्रमाणे संवाद साधला. त्यांच्या या सहज वागण्यातील आपलेपणा मनाला भावला. एखाद्या मोठ्या कलावंताला भेटताना मनात असलेला औपचारिकतेचा संकोच त्यांच्या वागण्यामुळे क्षणात दूर झाला.
त्यानंतर मी आणि विश्वासने नाना पाटेकर व मकरंद अनासपुरे यांचे स्वागत केले. त्यांच्यासोबत छायाचित्रही काढले. “कराडमध्ये स्वागत आहे,” असे म्हणत आम्ही त्यांना त्यांच्या कक्षापर्यंत सोडले.
नाना, मकरंद अनासपुरे, थोरात आणि त्यांचे सहकारी कक्षात गेल्यानंतर त्यांच्या नियोजित कार्यक्रमाला सुरुवात झाली. आम्ही मात्र एका मोठ्या कलावंताला प्रत्यक्ष भेटल्याचा आनंद मनात साठवत नेहमीप्रमाणे जेवणासाठी बाहेर पडलो.
आज या भेटीचा विचार करताना प्रश्न पडतो की, या प्रसंगात विशेष असे काय होते? पण हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीत आपल्या दमदार अभिनयाने, खणखणीत आवाजाने आणि स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्वाने वेगळी ओळख निर्माण करणाऱ्या नाना पाटेकर यांना प्रत्यक्ष भेटण्याचा आनंद शब्दांत मांडणे कठीण आहे. त्यांच्या अभिनयाइतकेच सामाजिक क्षेत्रातील योगदानही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला वेगळी उंची देते.
या भेटीचे महत्त्व केवळ एका प्रसिद्ध अभिनेत्याशी झालेल्या हस्तांदोलनापुरते मर्यादित नव्हते. एखादी व्यक्ती कितीही मोठी झाली, तरी तिच्या वागण्यातला साधेपणा आणि माणसांशी जोडून घेण्याची वृत्तीच तिचे खरे मोठेपण अधोरेखित करते, याची जाणीव त्या दिवशी झाली.
या आठवणींना उजाळा मिळण्याचे कारण म्हणजे नाना पाटेकर यांच्या निधनाची बातमी ऐकल्यानंतर मनात दाटून आलेल्या भावना. आज सकाळी नेहमीपेक्षा लवकर माझा परममित्र विश्वास शिंदे याचा फोन आला. त्याने ही बातमी सांगितली आणि लगेचच कराडच्या विश्रामगृहातील आपल्या भेटीची आठवण करून दिली.
“आपण कराडमध्ये नानांना भेटलो होतो ना!” असे म्हणत त्याने त्या प्रसंगाला उजाळा दिला. नाना माझ्याशी ज्या सहजतेने बोलले होते, त्याची आठवणही त्याने करून दिली.
“अरे, तुम्ही दोघे जुने ओळखीचे असल्यासारखे नाना तुझ्याशी बोलत होते,” विश्वासचे हे शब्द पुन्हा मनात घुमू लागले.
एखाद्या व्यक्तीच्या मोठेपणाची ओळख तिच्या नावापुढे लागलेल्या विशेषणांतून होत नाही; तर ती इतरांशी कशी वागते, यावरून होते. कराडच्या विश्रामगृहातील त्या भेटीत नानांच्या वागण्यातून अनुभवलेला आपलेपणा आजही मनात ताजा आहे.
नाना, तुमच्या अभिनयाने असंख्य रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाने आणि सामाजिक कार्यानेही अनेकांना प्रेरणा दिली. तुमच्याशी झालेली ती काही क्षणांची भेट आज एक अनमोल आठवण बनून राहिली आहे.
नाना, तुमची ती भेट आता आठवण झाली आहे; पण त्या भेटीत अनुभवलेला आपलेपणा मनात कायम जिवंत राहील.
नाना पाटेकर यांना अंतःकरणपूर्वक भावपूर्ण आदरांजली!
— गोरख तावरे
ज्येष्ठ पत्रकार, कराड
9326711721